بنابراين دربارهء خلايق و خوارى و شكستگى و فروتنى آنان به هنگام برانگيخته شدن از قبر و هراسشان از اين نفخه و انتظارشان در اين كه به سعادت يا شقاوت آنها حكم مىشود بينديش چه تو هم مانند آنان شكسته و حيرتزده در ميان آنان خواهى بود هر چند در دنيا از مرفّهان و توانگران متنعّم باشى زيرا پادشاهان زمين در آن روز از همهء اهل محشر خوارتر و كوچكتر و حقيرترند به طورى كه خلايق آنها را مانند مورچه در زير پاهاى خود لگد مال مىكنند . در اين هنگام حيوانات وحشى از بيابانها و كوهها در حالى كه سر به زير انداخته‌اند به صحراى محشر رو مىآورند و پس از توحّش و رميدن از مردم با آنها آميخته مىشوند ، و بى آن كه به گناهى آلوده باشند براى روز نشور خوار و سرافكنده‌اند و اين به سبب آن است كه شدّت صيحه و هول نفخه آنها را از گريز از مردم و رميدن از آنها باز داشته است چنان كه خداوند فرموده است : وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ « 1 » . سپس شياطين سركش پس از تمرّدها و خيره سريهاى خود به صحراى محشر رو مىآورند در حالى كه از هيبت عرض اعمال بر حقّ تعالى خاضع و تسليم‌اند ، چنان كه حق تعالى فرموده است : فَوَ رَبِّكَ لَنَحْشُرَنَّهُمْ وَ الشَّياطِينَ ثُمَّ لَنُحْضِرَنَّهُمْ حَوْلَ جَهَنَّمَ جِثِيًّا « 2 » . پس در حال خود و احوال دل خويش در آن جا بينديش . زمين محشر و اهل آن ( 1 ) سپس بنگر كه چگونه پس از برانگيختن از گورها و زنده شدن آنها را برهنه و بى پاى افزار به سوى صحراى محشر مىرانند ، سرزمينى سپيد و صاف و هموار كه در آن كژى و فراز و نشيبى ديده نمىشود ، و بلنديى در آن نيست تا انسان در پشت آن مخفى گردد ، و گودى و يا جاى مطمئنى وجود ندارد تا از چشم مردم در آن پنهان شود بلكه سرزمينى يكسان و صاف

--> ( 1 ) تكوير / 6 : و در آن هنگام كه وحوش جمع شوند . ( 2 ) مريم / 68 : سوگند به پروردگارت كه همه آنها را همراه با شياطين محشور مىكنيم سپس همه را گرداگرد جهنّم در حالى كه به زانو در آمده‌اند حاضر مىسازيم .